किसानलाई बलियो आड दिंदै आरजू मिल

विराटनगर । मोरङको बेलबारी–९, डाँगीहाटमा सञ्चालित आरजू राइस मिलले चैते धानको न्यूनतम खरिद मूल्य (समर्थन मूल्य) परिमार्जन गर्दै प्रतिकिलो २८ रुपैयाँ ९७ पैसा कायम गरेको छ । 

यसअघि गत पुस २२ गते मिलले हल्दिनाथ ६ प्रजातिको चैते धानको मूल्य चिस्यानको आधारमा प्रतिकेजी २५ देखि २७ रुपैयाँसम्म निर्धारण गरेको थियो । 

हालै सरकारले चैते धानको सरकारी दर (रेट) प्रतिकिलो २८ रुपैयाँ ५८ पैसा तोकेपछि मिलले दोस्रो पटक मूल्य बढाएर नयाँ दर कायम गरेको हो । यो मूल्य सरकारी रेट भन्दा ३९ पैसा बढी हो । 

धानको बीउ छर्नु अगावै आरजू राइस मिलले आफ्नो समर्थन मूल्य सार्वजनिक गरिसकेको थियो भने सरकारले केही हप्ता अघि मात्रै यस्तो मूल्य तोकेको हो । 

बजारको उतारचढाव हेरेर समर्थन मूल्यमा थपघट हुन सक्ने जानकारी मिलले किसानहरूलाई पहिले नै गराउँदै आएको थियो । 

सरकारले २५ प्रतिशत चिस्यान भएको धानको मूल्य २८ रुपैयाँ ५८ पैसा निर्धारण गरे पनि बजारमा त्यो मूल्य दिलाउने संयन्त्र नहुँदा कृषकहरू अलमलमा परेका छन् । 

यसबारे असन्तुष्टि पोख्दै किसान युवराज न्यौपानेले भने ‘अहिले गोलाहरूमा किसानको धानको मूल्य १७ रुपैयाँ छ । सरकारले तोकेको मूल्यमा हाम्रो धान कसले किनिदिने हो थाहा छैन तर काँटा र गोलामा भने हाम्रो धानको मूल्य साहूले १७ रुपैयाँ तोकिदिएका छन् ।’ 

त्यसैगरी, बेलबारी–६ का अर्का कृषक पुष्कर शर्मा पनि सरकारको नीतिप्रति सन्तुष्ट छैनन् । 

सरकारी दरमै धान खरिद गर्ने निकायबारे राज्य आफैं स्पष्ट नभएको उनको बुझाइ छ । 

उचित बजार नपाउँदा सस्तोमै धान बेच्नु परेको गुनासो गर्दै शर्माले भने ‘कि त सरकारले समर्थन मूल्य घोषणा गरेर धान किनिदिनु प¥यो, कि त किन्ने ठाउँ देखाइदिनु पर्यो ।’ 

उनका अनुसार सरकारले केवल सस्तो लोकप्रियताका लागि मात्र मूल्य तोक्ने गरेको र किसानहरू भने निर्धारित मूल्यको आधा दाममा धान बेच्न बाध्य भइरहेका छन् । 

रंगेलीका किसान कर्णबहादुर थापाको अनुभव पनि उस्तै छ । सरकारले तोकेको भाउ कागजमै सीमित भएको र व्यवहारमा किसानले सही मूल्य नपाएको उनी बताउँछन् । 

स्थानीय व्यापारी र गोलाहरूले मनोमानी ढंगले तोकेकै मूल्यमा उत्पादन बेच्नु परेको उल्लेख गर्दै थापाले भने ‘सरकारले ती काँटा र गोलावालाहरुलाई अनुगमन गर्नु पर्छ, त्यसो नगरे सरकारको एउटा भाउ र किसानले पाउने अर्काे भाउ हुन्छ ।’ 

आरजू राइस मिलले किसानको सल्लाह र हित अनुसार नै काम गरिरहेको उद्योगका महाप्रबन्धक विवेकानन्द झाले स्पष्ट पारेका छन् । 

उनका अनुसार मिलले हाल २५ सय बिघा क्षेत्रफलमा आबद्ध २५ सय जना किसानको धान खरिद गर्दै आएको छ । 

मिललाई वार्षिक रूपमा वर्षे धान १५ हजार टन र चैते धान १० हजार टन आवश्यक पर्ने झाले जानकारी दिए । 

यो उद्योगले कृषकहरूलाई आवश्यक पर्ने धानको बीउ र अत्याधुनिक कृषि औजार प्रयोगमा समेत सहयोग पु¥याउँदै आएको छ । 

किसान समूहहरूमार्फत धान रोप्नेदेखि कटानी गर्नेसम्मका मेसिनरी सामग्रीहरू मिलले सहुलियत दरमा उपलब्ध गराउने गरेको छ ।

उद्योगका कम्युनिकेसन अधिकृत दीपेन्द्र कर्णका अनुसार मिलले आफ्ना आबद्ध किसानहरूको सबै तथ्याङ्क कम्प्युटर सफ्टवेयरमा सुरक्षित राखेको छ । 

यसले गर्दा कुन किसानले कति वर्ष पहिले कति परिमाणमा धान बेचेका थिए र मिलबाट कुन बीउ लगेका थिए भन्ने स्पष्ट विवरण हेर्न सकिन्छ । 

यो प्रणालीले किसानहरूलाई आफ्नो उत्पादनको मूल्य तुलना गर्न र कारोबार पारदर्शी बनाउन सजिलो भएको कर्णले बताए ।

यसैगरी, सरकारले २५ प्रतिशत चिस्यान भएको धानको मात्र समर्थन मूल्य तोकेको भए तापनि हाल बजारमा आउने धानमा १८ देखि २२ प्रतिशत मात्र चिस्यान रहने गरेको छ । 

मिलले सोही कम चिस्यानको अनुपात अनुसार किसानलाई थप उचित मूल्य प्रदान गरिरहेको जानकारी समेत कर्णले दिएका छन् ।