चुनावी खेती र मौसमी किसान

नेपालमा एउटा भनाइ छ, ‘हुने बिरुवाको चिल्लो पात, नहुने बिरुवाको खस्रो पात  ।’  तर हाम्रा नेताहरूको हकमा भने ‘चुनाव आउँदा चिल्लो कुरा, जितेपछि जनता अधुरा’  भन्ने उखान बढी सान्दर्भिक देखिन्छ ।

जब–जब निर्वाचनको बिगुल बज्छ, तब–तब हाम्रा सुकिला–मुकिला नेताहरूका गोडा गाउँका कच्ची बाटोतिर मोडिन्छन् ।

हिजोसम्म राजधानीका तारे होटल र सिंहदरबारका एसी कोठामा रम्नेहरू अचानक किसानका खेतबारीमा पुगेर धान रोप्न वा कोदो गोड्न तम्सिन्छन् । यो वास्तविक सहयोग होइन, बरु एउटा निकृष्ट राजनीतिक ‘नौटंकी’ मात्र हो ।
 

निर्वाचनको ’मौसमी प्रेम’
चुनाव आउनुअघि नेताहरूलाई एकाएक गाउँको माटोको सुगन्ध आउन थाल्छ । फेसबुक र टिकटकका भिडियोहरू यस्ता दृश्यले भरिन्छन्, जहाँ नेताहरूले पसिना पुछ्दै किसानसँगै बसेर कोदालो चलाइरहेका हुन्छन् । तर प्रश्न उठ्छ,  के ती नेताहरू अरू बेला किसानको समस्या बुझ्न आउँछन् ?

जब किसानले समयमा मल पाउँदैनन्, जब सिंचाइको अभावमा खेत बाँझै रहन्छ, वा जब बीउ नउम्रिएर किसान रुवाबासी गरिरहेका हुन्छन्, तब ती ‘मौसमी किसान’ नेताहरू कहाँ हराउँछन् ?

बाली लगाउने बेला र भित्र्याउने बेला, जब किसानलाई वास्तवमै जनशक्तिको खाँचो हुन्छ, तब यी नेताहरू नीति निर्माणका नाममा शहरका विलासी कोठाहरूमा व्यस्त रहन्छन् ।
 

श्रमको अपमान कि सम्मान ?
किसानको कामलाई सम्मान गर्नु र आफैं काम गर्नु राम्रो कुरा हो । तर, फोटो खिचाउनकै लागि आधा घण्टा खेतमा पसेर हिलो छ्यापाछ्याप गर्नु वास्तविक किसानको कठोर श्रमको अपमान हो ।

किसानका लागि खेती जीवनमरणको सवाल हो, तर नेताका लागि यो केवल ‘भोट बैंक’ सुरक्षित गर्ने हतियार ।

गाउँघरमा युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगारीमा पलायन भएर बूढाबूढीहरूले मात्र खेती थामिरहेका छन् । काम गर्ने मान्छे नपाएर हजारौं हेक्टर जमिन बाँझो छ ।

यस्तो गम्भीर समस्या समाधान गर्न नीति बनाउनु पर्ने ठाउँमा, नेताहरू आफैं खेतमा पसेर नाटक गर्दा त्यसले समस्या समाधान गर्दैन, बरु समस्याको मजाक उडाउँछ ।
 

शहरमुखी राजनीति र गाउँको रिक्तता
चुनाव जितेको भोलिपल्टैदेखि नेताहरूको ध्यान गाउँबाट शहरतिर मोडिन्छ । उनीहरूको बासस्थान बदलिन्छ, सम्पर्क नम्बर बदलिन्छ र अझ महत्त्वपूर्ण कुरा— उनीहरूको प्राथमिकता बदलिन्छ । गाउँका जनताले आफ्नो प्रतिनिधि खोज्न राजधानी धाउनुपर्ने बाध्यता छ ।

गाउँका किसानलाई सडक चाहिएको छ, बजार चाहिएको छ र उत्पादनको उचित मूल्य चाहिएको छ । तर नेताहरूले दिने आश्वासन केवल अर्को चुनावसम्मका लागि मात्र हुन्छ ।

चुनावका बेला ‘तपाईंकै छोरा, भाइ हुँ’ भन्नेहरू जितेपछि ‘अति विशिष्ट व्यक्ति’ (भीआईपी) बनेर जनताभन्दा टाढा पुग्छन् ।

किन हुन्छ यस्तो नाटक ?

 यसको मुख्य कारण भनेको ‘पपुलिज्म’ वा सस्तो लोकप्रियताको भोक हो ।

डिजिटल युगमा एउटा फोटोले हजारौं शब्दको काम गर्छ भन्ने उनीहरूलाई थाहा छ ।

खेतमा काम गरेको तस्बिर सार्वजनिक गरेर उनीहरू आफूलाई ‘सर्वहारा’ वा ‘जनताको मान्छे’ देखाउन खोज्छन् । तर जनता अब सचेत भइसकेका छन् । हिलो लागेको दौरा–सुरुवालले मात्र अबको चुनाव जितिने छैन ।

अबको बाटो नौटंकी कि नीति ? :

नेपाली किसानलाई चुनावमा कोदालो समात्ने नेता चाहिएको होइन, बरु यस्तो नेता चाहिएको हो जसले खेतीको सिजनमा सहजै रासायनिक मल उपलब्ध गराओस् ।

किसानका छोराछोरीलाई प्राविधिक शिक्षाको व्यवस्था गरोस् । उत्पादन भएको बालीको बजार र उचित मूल्य सुनिश्चित गरोस् । सिंचाइ र कृषि बिमाको ठोस योजना ल्याओस् ।
 

नेताहरूको यो चुनावी नौटंकीले लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउँदैन, बरु जनतामा वितृष्णा जगाउँछ । जबसम्म राजनीतिलाई सेवाभन्दा बढी ‘व्यापार’ र ‘नाटक’ को रूपमा हेरिन्छ, तबसम्म किसानको अवस्था उस्तै रहनेछ ।

किसानका खेतबारी राजनीतिक स्टन्ट गर्ने ठाउँ होइनन्, ती देशको अर्थतन्त्रका मेरुदण्ड हुन् ।

त्यसैले, अबका दिनमा किसानले ती नेतालाई मात्र विश्वास गर्नुपर्छ जसले चुनावमा होइन, समस्या पर्दा साथ दिन्छन् ।

हातमा कोदालो बोकेर खिचेको फोटोभन्दा, किसानको फाइलमा सही गर्ने र गाउँको विकासमा बजेट पठाउने नेता नै आजको आवश्यकता हो । यो नौटंकी बन्द हुनुपर्छ र वास्तविक कामको थालनी हुनुपर्छ ।