आशाको सुरुवातमा नयाँ कांग्रेस

नेपालको राजनीति लामो समयदेखि आशा र निराशाको दोहोरो चक्रमा घुम्दै आएको छ। जनताले पटक–पटक परिवर्तनको अपेक्षा गरे, नयाँ अनुहार देखे, नयाँ नारा सुने, तर व्यवहारमा पुरानै समस्या दोहोरिँदै आए।

यही कारणले जनतामा राजनीतिप्रति विश्वास कमजोर हुँदै गएको हो। यस्तो अवस्थामा नेपाली कांग्रेसभित्र देखिएको आन्तरिक विवाद, नेतृत्वको टकराव र वैधानिकताको प्रश्न केवल पार्टीभित्रको विषय रहेन, यो राष्ट्रिय चासोको विषय बन्यो।

नेपाली कांग्रेस नेपालको इतिहाससँग जोडिएको पार्टी हो। प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र, संविधान, मानव अधिकार र जनआन्दोलनसँग यसको गहिरो सम्बन्ध छ।

तर समयसँगै कांग्रेसभित्र देखिएको शक्ति संघर्ष, अप्राकृतिक गठबन्धन, निर्णयहीनता र नेतृत्व पुस्तान्तरणको अभावले पार्टीलाई कमजोर बनाउँदै लग्यो। यही कमजोरीका कारण कांग्रेसले जनताको अपेक्षाअनुसार भूमिका खेल्न सकेन भन्ने आलोचना बढ्दै गयो।

यही पृष्ठभूमिमा नेपाली कांग्रेसभित्र दोस्रो विशेष महाधिवेशन भयो। यो महाधिवेशन कुनै व्यक्ति वा समूहको स्वार्थका लागि होइन, पार्टीलाई कानुनी, वैधानिक र लोकतान्त्रिक रूपमा सही बाटोमा फर्काउने उद्देश्यले आयोजना गरिएको थियो।

नेपालका संविधान, राजनीतिक दल सम्बन्धी ऐन र नेपाली कांग्रेसको विधानअनुसार पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक प्रक्रिया अपनाउँदै गरिएको यो विशेष महाधिवेशनले संगठनभित्रको अन्योल अन्त्य गर्ने प्रयास गर्‍यो।

यसै प्रक्रियाबाट आएका निर्णयलाई निर्वाचन आयोगले वैधानिकता प्रदान गरेको छ। निर्वाचन आयोगको यो निर्णय केवल प्रशासनिक निर्णय मात्र होइन, यो कानुन, विधान र लोकतान्त्रिक मूल्यको सम्मान हो।

राजनीतिक दल कुनै व्यक्तिको नाममा होइन, विधान, सदस्यता, प्रक्रिया र कानुनी मान्यताका आधारमा चल्ने संस्था हो भन्ने कुरा यस निर्णयले स्पष्ट पारेको छ।

निर्वाचन आयोगले कुनै भावना, दबाब वा शक्ति सन्तुलनका आधारमा होइन, कागजात, विधान, प्रतिनिधित्व, निर्णय प्रक्रिया र कानुनी आधार हेरेर निर्णय गरेको हो।

त्यसैले यो निर्णयलाई पक्षपात वा राजनीतिक हस्तक्षेपको रूपमा होइन, कानुनको स्वाभाविक परिणामको रूपमा बुझ्नुपर्छ। यस निर्णयले कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि चलिरहेको “सक्कली–नक्कली” को बहसलाई टुंगो लगाएको छ।

यो निर्णयसँगै नेपाली कांग्रेसले नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ। धेरै कार्यकर्ताले अब “पुरानो कांग्रेस” होइन, “नयाँ कांग्रेस” को अनुभूति गर्न थालेका छन्। नयाँ कांग्रेस भन्नाले इतिहास मेट्ने होइन, इतिहासबाट पाठ सिकेर भविष्य निर्माण गर्ने कांग्रेस हो।

यो परिवर्तन व्यक्तिविशेषको जित वा हार होइन, संस्थागत सुधार र वैधानिकताको जित हो।

विशेष महाधिवेशनमार्फत अघि सारिएका संगठन सुधार, आन्तरिक लोकतन्त्र, पुस्तान्तरण र रुपान्तरणका मुद्दाले कांग्रेसभित्र नयाँ ऊर्जा थपेको छ। युवाको सहभागिता बढाउने, निर्णय प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउने र कार्यकर्तालाई सम्मान गर्ने सोचले पार्टीलाई फेरि जनमुखी बनाउने आशा जगाएको छ।

यो महाधिवेशन केवल नेतृत्व चयनको कार्यक्रम थिएन, यो कांग्रेसको सोच, शैली र कार्यदिशा बदल्ने घोषणा थियो।

निर्वाचन आयोगको निर्णयपछि अब ती घोषणा व्यवहारमा उतार्ने जिम्मेवारी नेतृत्वको काँधमा आएको छ। अब कांग्रेससँग बहानाको ठाउँ छैन। कार्यकर्ताले स्पष्ट नेतृत्व पाएका छन्, जनताले स्पष्ट सन्देश पाएका छन्। अब कांग्रेस को हो भन्ने प्रश्न समाप्त भएको छ, अब कांग्रेस के गर्छ भन्ने प्रश्न मुख्य बनेको छ।

यो स्पष्टताले कांग्रेसलाई मनोवैज्ञानिक रूपमा पनि बलियो बनाएको छ। जब पार्टीभित्र आधिकारिकताको विवाद अन्त्य हुन्छ, तब कार्यकर्ता ढुक्क भएर काम गर्न सक्छन्। डर, अन्योल र विभाजनको भावना हट्छ। यही कारणले आज देशभरका कांग्रेस कार्यकर्ता उत्साहित देखिएका छन्।

अब अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ—असन्तुष्ट धारको भूमिका के हुन्छ? लोकतन्त्रमा असहमति राख्ने, प्रश्न उठाउने र कानुनी बाटो अपनाउने अधिकार सबैलाई छ। यदि कुनै पक्ष निर्वाचन आयोगको निर्णयसँग असन्तुष्ट छ भने अदालत जाने बाटो खुला छ। यो कानुनी अधिकार हो। तर यहाँ राजनीतिक परिपक्वता र दूरदर्शिताको पनि परीक्षा हुन्छ।

कानुनी लडाइँभन्दा पनि ठूलो कुरा पार्टीको एकता, जनविश्वास र भविष्य हो। यदि सबै धार अन्ततः कांग्रेसको झण्डामुनि अटाउन सके, त्यो नेपाली लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक उदाहरण हुनेछ। अनुभव, संगठन क्षमता र योगदान सबैको आवश्यकता पार्टीलाई छ। ठूलो पार्टीको पहिचान नै यही हो कि उसले भिन्न विचारलाई पनि समेट्न सक्छ।

नयाँ कांग्रेसको लक्ष्य पुरानालाई अस्वीकार गर्नु होइन। नयाँ कांग्रेसको लक्ष्य पुरानाबाट सिकेर सुधार गर्नु हो। विगतका नेतृत्वले गरेका योगदान, संघर्ष र उपलब्धिलाई सम्मान गर्दै समयअनुसार परिवर्तन गर्नु नै परिपक्व राजनीति हो। पुस्तान्तरण कुनै बदला होइन, यो स्वाभाविक प्रक्रिया हो। यही सन्देश नयाँ कांग्रेसले दिएको छ।

आज जनताले कांग्रेससँग भाषण होइन, समाधान खोजिरहेका छन्। महँगी, बेरोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सेवा प्रवाहका विषयमा स्पष्ट कार्ययोजना चाहिएको छ। नयाँ कांग्रेसले पुरानै शैली दोहोर्‍याउँदैन भन्ने अपेक्षा जनतामा छ। निर्वाचन आयोगको निर्णयले कांग्रेसलाई यही अपेक्षामा खरो उत्रिने अवसर दिएको छ।

यो निर्णयले नेपालको राजनीतिक संस्कृतिमा पनि महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ। दलभित्रका विवाद सडक, शक्ति प्रदर्शन वा विभाजनबाट होइन, कानुन र संस्थाबाट समाधान हुन सक्छन् भन्ने उदाहरण स्थापित भएको छ। लोकतन्त्रको सुन्दरता यही हो—विवाद समाधानका लागि नियम, प्रक्रिया र संस्था हुनु।

अब कांग्रेसले अगाडि बढ्दा केही कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। पहिलो, पार्टीभित्र बदला होइन, मेलमिलापको राजनीति गर्नुपर्छ। दोस्रो, युवाको जोश र अनुभवी नेताको अनुभवलाई सन्तुलनमा राख्नुपर्छ। तेस्रो, जनतासँग निरन्तर संवाद बढाउनुपर्छ। चौथो, घोषणापत्र र व्यवहारबीचको दूरी घटाउनुपर्छ।

सत्ता प्राप्तिका लागि अप्राकृतिक गठबन्धन गर्दै कांग्रेसको विचार, सिद्धान्त र मूल्य मान्यतालाई कमजोर बनाइएको अनुभव विगतमा देखियो। त्यसैले आज सुशासन, रुपान्तरण र पुस्तान्तरणका मुद्दा कांग्रेसभित्र स्थापित भएका छन्।

संविधानको रक्षा, पद्धतिको बचाऊ र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्न कांग्रेस एक भएर आगामी निर्वाचनमा जानुको विकल्प छैन।

नयाँ कांग्रेसले सत्ता पाए पनि नपाए पनि आफ्ना सिद्धान्तमा अडिग रहनुपर्छ। विपक्षमा हुँदा जनताको आवाज बन्नु, सत्तामा हुँदा जिम्मेवार शासन गर्नु नै नयाँ राजनीतिक संस्कार हो। निर्वाचन आयोगको निर्णयले दिएको अवसर यही हो—कांग्रेसलाई फेरि जनताको पार्टी बनाउने।

आज कार्यकर्ताको खुशी पद वा शक्ति प्राप्तिको कारण होइन। खुशीको कारण हो स्पष्टता—स्पष्ट नेतृत्व, स्पष्ट दिशा र स्पष्ट पहिचान। लामो समयदेखि अन्योलमा रहेको पार्टीले अब आफ्नो बाटो पहिचान गरेको अनुभूति भएको छ। यही अनुभूति नै पार्टीको वास्तविक शक्ति हो।

अन्त्यमा भन्नुपर्दा, निर्वाचन आयोगको निर्णयले नेपाली कांग्रेसलाई कानुनी रूपमा मात्र होइन, वैचारिक र संगठनात्मक रूपमा पनि नयाँ मोडमा पुर्‍याएको छ। यो निर्णय अन्त्य होइन, सुरुवात हो।

अब कांग्रेसले यो सुरुवातलाई जनताको भविष्यसँग जोड्नुपर्छ।नयाँ कांग्रेसको यात्रा सजिलो छैन। आलोचना हुनेछ, चुनौती आउँछन्, गल्ती पनि हुन सक्छन्। तर यदि कांग्रेसले कानुन, विधान र जनताको विश्वासलाई आधार बनायो भने, यो यात्रा सफल हुनेछ।

विभाजन होइन, एकता; निराशा होइन, आशा; स्वार्थ होइन, सेवा—यही नै नयाँ कांग्रेसको बाटो हो।नयाँ कांग्रेस अब कुनै समूहको होइन, सबैको पार्टी बन्ने अवसरमा छ। यही अवसरलाई सदुपयोग गर्न सके, नेपाली कांग्रेस फेरि जनताको पहिलो रोजाइ बन्न सक्छ।
 
“लेखक अधिवक्ता हुन्। उहाँ नेपाल डेमोक्रेटिक लयर्स एशोसिएसनका केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्छ। संवैधानिक व्यवस्था, राजनीतिक दलसम्बन्धी कानुन र लोकतान्त्रिक अभ्यासका विषयमा गहिरो अध्ययन र अनुभव राख्नुहुन्छ।

सामाजिक र राजनीतिक विषयमा नियमित लेखन गर्ने उहाँ एक सक्रिय सामाजिक अभियन्ताका रूपमा पनि परिचितहुनुहुन्छ।”

advdurgabrt@gmail.com