विराटनगरमा सिर्जना छ तर छैन सजाउने ठाउँ

ललीतकला मानव अभिव्यक्तिको सबैभन्दा सशक्त माध्यमहरू मध्ये एक हो । यसले संस्कृति, भावना, पहिचान र इतिहासलाई दृश्य भाषामार्फत प्रस्तुत गर्दछ । कला केवल व्यक्तिगत सिर्जनशीलताको विकास मात्र होइन, पर्यटन प्रवर्द्धन, शिक्षा, सम्पदा संरक्षण तथा आर्थिक विकासमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।

जहाँ  कला संस्कार सशक्त हुन्छ, त्यहाँ स्थानको पहिचान र आत्मा बलियो बन्छ । एक व्यवस्थित कलादीर्घा सांस्कृतिक केन्द्रको रूपमा विकसित भई आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक, अनुसन्धानकर्ता, कला सङ्कलक तथा कलाप्रेमीहरूलाई आकर्षित गर्न सक्षम हुन्छ ।

मलाई कोशी प्रदेशस्तरीय ललीतकला प्रदर्शनीमा क्युरेटर (प्रदर्शनी व्यवस्थापक, रेखदेखकर्ता) को रूपमा सेवा गर्ने अवसर प्राप्त भयो । यो मेरो लागि ठूलो सम्मानको विषय थियो ।

सो प्रदर्शनी नेपाल ललीलकता प्रतिष्ठानको आयोजना तथा विराटनगर प्रज्ञा प्रतिष्ठानस“गको सहकार्यमा विराटनगरमा  सम्पन्न भएको थियो । यो अनुभव मेरो पेशागत यात्राको अत्यन्त महत्वपूर्ण र चुनौतीपूर्ण अध्याय बन्यो ।

तर, यथार्थ के हो भने विराटनगरमा समर्पित र पूर्ण रूपमा सुसज्जित कलादीर्घा (आर्ट ग्यालरी ) दीर्घाको अभाव छ । यही कारणले क्युरेटरको जिम्मेवारी अपेक्षा भन्दा धेरै जटिल बन्यो ।

क्युरेटरको भूमिका केवल कला कृतिहरू छनोट र व्यवस्थापन गर्ने मात्र होइन, प्रत्येक कृतिले स्वतन्त्र रूपमा सास फेर्न सक्ने, सन्देश दिन सक्ने र दर्शकसँग अर्थपूर्ण संवाद गर्न सक्ने वातावरण सिर्जना गर्नु पनि हो । तर, उचित डिस्प्ले बोर्ड, प्रकाश व्यवस्था, झुण्ड्याउने प्राविधिक संरचना, स्थान विभाजन तथा व्यवस्थित विन्यासको अभावमा प्रदर्शनीलाई पेशागत स्तरमा प्रस्तुत गर्नु अत्यन्त कठिन भयो ।

सामान्यतया धेरै दिन लाग्ने तयारीलाई केवल एक दिनमै सम्पन्न गर्नुपर्ने अवस्था आयो । छोटो समयमै पूर्ण प्रदर्शनी क्षेत्र तयार गर्नु टोली भावना, शारीरिक परिश्रम, सूक्ष्म योजना र तत्काल निर्णय क्षमताको परीक्षा थियो ।

हामीले अत्यन्त मौलिक, गहिरो र सशक्त सन्देश बोकेका धेरै उत्कृष्ट कला कृतिहरू प्राप्त गरेका थियौं । प्रत्येक कृतिले आफ्नो अलग कथा र आत्मा बोकेको थियो । तर, स्थान अभाव, सामग्रीको कमी तथा सीमित बजेटका कारण झुण्ड्याउने सन्तुलन, दूरी, विषयगत वर्गीकरण र दृश्य प्रवाहमा केही सम्झौता गर्नुप¥यो ।

यो कुरा मेरो लागि व्यक्तिगत रूपमा संवेदनशील र पीडादायक पनि रह्यो । मैले अझ व्यवस्थित, प्राविधिक रूपमा सशक्त र सौन्दर्यपूर्ण प्रदर्शनी संरचना बनाउने सपना देखेकी थिएँ ।

सीमित बजेटका कारण धेरै आवश्यक डिस्प्ले सामग्रीहरू व्यवस्थापन गर्न सकिएन । त्यसैले सम्पूर्ण आदरणीय कलाकारहरू तथा वरिष्ठ व्यक्तित्वहरू समक्ष म हार्दिक क्षमायाचना व्यक्त गर्दछु कि उहाँहरूका उत्कृष्ट सिर्जनाहरूले पाउनुपर्ने स्तरको प्रस्तुति दिन म पूर्ण रूपमा सक्षम हुन सकिन ।

यस अवसरमा प्रदर्शनी सफल बनाउन निरन्तर साथ, सहयोग र प्रोत्साहन दिनुहुने सम्पूर्ण आयोजक समिति, समन्वयकर्ता, प्राविधिक सहयोगी, स्वयंसेवक, सह–कलाकार तथा शुभेच्छुकहरूप्रति हार्दिक कृतज्ञता व्यक्त गर्दछु । तपाईँहरूको सहयोग, धैर्यता र विश्वासकै कारण सीमित समय र स्रोतका बाबजुद प्रदर्शनी सम्पन्न गर्न सम्भव भयो ।

यस अनुभवले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश स्पष्ट रूपमा दिएको छ, कोशी प्रदेशलाई अत्यावश्यक रूपमा एक व्यवस्थित, समर्पित र सुसज्जित कला दीर्घा आवश्यक छ । एउटा पेशागत कला दीर्घाले कलाकारहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्नुका साथै सांस्कृतिक पर्यटन प्रवद्र्धनमा ठूलो योगदान पु-याउ“छ ।

कला दीर्घाहरूले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्छन्, सांस्कृतिक मार्ग विकास गर्छन्, कला बजार विस्तार गर्छन् र स्थानीय समुदायका लागि आर्थिक अवसरहरू सिर्जना गर्छन् । जब कला दृश्य हुन्छ, पर्यटन स्वतः वृद्धि हुन्छ । एक कला दीर्घा प्रदेशको गौरव र पहिचानको प्रतीक बन्न सक्छ ।

सीमितताहरूका बाबजुद पनि मैले प्रत्येक कृतिलाई सम्मान, दृश्यता र सन्तुलित स्थान दिन आफ्नो सम्पूर्ण प्रयास गरें । दर्शकहरूले प्रत्येक सिर्जनाको भावना र सन्देश अनुभूति गर्न सकून् भन्ने उद्देश्यले दृश्य सामञ्जस्य र प्रवाह कायम गर्ने प्रयास गरिएको थियो ।

समग्रमा, यो यात्रा चुनौतीपूर्ण भए पनि अत्यन्त अर्थपूर्ण रह्यो । यसले मलाई सहनशीलता, परिस्थिति अनुकूल क्युरेशन (कला संयोजन तथा साजसञ्जा) र कला पूर्वाधार विकासको अपरिहार्यता सिकायो ।

म आशावादी छु कि निकट भविष्यमा कोशी प्रदेशमा एक सुसज्जित र व्यवस्थित कला दीर्घाको स्थापना हुनेछ, जहाँ हाम्रा कलाकारहरूले आफ्ना सिर्जनाहरूलाई सम्मान, मर्यादा र उत्कृष्टतासहित प्रस्तुत गर्न सक्नेछन्, र जहाँ कला प्रदेशको सांस्कृतिक पहिचान र पर्यटन विकासको सशक्त आधार बन्नेछ ।