कक्षा १२ पछिको व्यावसायिक तथा शैक्षिक करियर

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र रोबोटिक्सले विश्वभर धेरै क्षेत्रलाई स्वचालित बनाइरहेको भए पनि केही पेशाहरू यस्ता छन्, जहाँ मानवीय निर्णय, सूक्ष्म दक्षता र विश्वासको आवश्यकता कहिल्यै समाप्त हुँदैन।

कक्षा १२ पछिको शैक्षिक यात्रामा विद्यार्थीहरूले आफ्नो भविष्यका लागि यस्तै अमिट रोजगारमुखी कोर्षहरूतर्फ आकर्षित हुनु आजको आवश्यकता मात्र होइन, बरु एआईको चुनौतीलाई अवसरमा बदल्ने बुद्धिमानी पनि हो।

नेपालमा कक्षा १२ उत्तीर्ण गरेपछि विद्यार्थीहरूले उच्च शिक्षाका लागि नेपाली विश्वविद्यालयका आङ्गिक तथा सम्बन्धन प्राप्त कलेजहरू मात्र नभई विदेशी विश्वविद्यालयका विभिन्न कोर्षहरू अध्ययन गर्ने अवसर पाउँछन्।

औपचारिक समकक्षता नभए पनि सीधै सम्बन्धित रोजगार बजारमा प्रवेश गरी राम्रो आम्दानी गर्न सकिने एसीसीए , सीए , एएमई , पाइलट, मेडिकल, प्यारामेडिकल, प्राविधिक तथा इन्जिनियरिङलगायतका व्यावसायिक प्रमाणपत्रहरूको माग नेपाललगायत विश्वव्यापी रूपमा नै उच्च रहेको पाइन्छ।

पछिल्लो समय कक्षा १२ पछिका विद्यार्थीहरूमा परम्परागत शैक्षिक कार्यक्रमभन्दा पनि व्यावसायिक र रोजगारमुखी कोर्षहरूप्रति आकर्षण बढ्दो छ।

यसको एउटा प्रमुख कारण यस्ता कोर्षहरूले सैद्धान्तिक ज्ञानभन्दा व्यावहारिक सीप र अन्तर्राष्ट्रिय मान्यतामा जोड दिनु हो।

विशेषगरी, अन्तर्राष्ट्रिय लेखा व्यवसायीहरूको संस्था ‘एसीसीए’ विश्वभर १८० भन्दा बढी देशमा मान्यता प्राप्त छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय लेखाङ्कन, वित्त र व्यावसायिक रणनीतिमा करियर बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

यसको लचिलो अध्ययन संरचना र पेपर–बाइ–पेपर परीक्षा प्रणालीले विद्यार्थीहरूलाई अध्ययनसँगै काम गर्ने वा इन्टर्नसिप गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ।

यसैगरी, नेपालको सन्दर्भमा सीए (चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी) पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। नेपाल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स संस्था (आईक्यान) द्वारा नियमन गरिएको यो कोर्षले नेपाली लेखाङ्कन मापदण्ड, कर, लेखापरीक्षण र अनुपालनमा विशेष जोड दिन्छ।

सीए पूरा गरेपछि विद्यार्थीहरूले नेपालमा स्वतन्त्र लेखापरीक्षण अभ्यास गर्न र आफ्नै फर्म खोल्न सक्ने अधिकार प्राप्त गर्छन्, जसले यसलाई नेपालमै करियर बनाउन चाहनेहरूका लागि उत्कृष्ट विकल्प बनाएको छ।

यद्यपि, सीएको अवधि साढे चारदेखि छ वर्षसम्म लाग्न सक्छ र यसको समूहगत परीक्षा प्रणाली अपेक्षाकृत कठिन मानिन्छ।

एआईले लेखाजोखाका आधारभूत काम गर्न सके पनि करको जटिलता, लेखापरीक्षणको नैतिकता र वित्तीय रणनीतिको गहिरो विश्लेषणमा मानवीय निर्णय अपरिहार्य हुन्छ।

तुलनात्मक रूपमा, एसीसीएले बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू र विश्वव्यापी वित्तीय संस्थाहरूमा काम गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ भने सीएले नेपाल तथा भारतको बजारमा लेखापरीक्षण र कर सल्लाह क्षेत्रमा बलियो पहिचान दिन्छ।

एसीसीएको शुल्क बेलायती पाउण्डमा तिर्नुपर्ने हुँदा केही महँगो पर्न सक्छ, तर विश्वव्यापी मान्यता र सरल परीक्षा प्रणालीले यो विद्यार्थीहरूको रोजाइमा पर्ने गरेको छ।

पाइलट (विमानचालक) को पेशा विश्वभर उच्च सम्मान र आकर्षणको केन्द्र हो।

आकाशमा मानव जीवनको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी र यसले प्रदान गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताले यसलाई विश्वव्यापी करियर बनाएको छ।

हालैको एक विश्वव्यापी सर्वेक्षणले पाइलटको जागिरलाई संसारकै सबैभन्दा रोजाइको 'सपनाको जागिर' को रूपमा चिनाएको छ।

एक देशमा प्राप्त इजाजतपत्र धेरै देशमा वैध हुनु यसको अर्को सबल पक्ष हो।

अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन (आईसीएओ) को 'एनेक्स १' (व्यक्तिगत उड्डयन अनुमतिपत्र) मापदण्ड यस मान्यताको आधार हो।

आईसीएओका १९३ सदस्य राष्ट्रहरूले एकअर्काको इजाजतपत्रलाई मान्यता दिन्छन्। नेपाल पनि यसको सदस्य राष्ट्र भएको र क्यानले सोही मापदण्डअनुसार इजाजतपत्र जारी गर्ने हुनाले नेपाली पाइलटहरूले अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा सहजै करियर बनाउन सक्छन्।

यसैगरी, एयरक्राफ्ट मेन्टिनेन्स इन्जिनियरिङ (एएमई) कोर्षको महत्त्व यसको उड्डयन सुरक्षाको आधारशिला हुनु र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यसको व्यापक मान्यतामा निहित छ।

विमान उडान भर्नुअघि इजाजतपत्रप्राप्त एएमईको स्वीकृति अनिवार्य हुन्छ। उड्डयन क्षेत्रको द्रुत विस्तारसँगै विमानको सुरक्षा र विश्वसनीयता सुनिश्चित गर्न योग्य प्राविधिकको माग उच्च छ।

एआईले विमानको डाटा विश्लेषण गर्न सके पनि वास्तविक मेकानिकल मर्मत, संरचनात्मक निरीक्षण र पूर्ण सुरक्षा प्रमाणीकरणको जिम्मेवारी मानव इन्जिनियरको मात्र हो।

एएमईहरू अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्स, विमान निर्माता कम्पनी (जस्तै– बोइङ, एयरबस) र मर्मत, मर्मतसम्भार र ओभरहल  संस्थाहरूमा काम गर्न पाउँछन्।

चिकित्सा क्षेत्रमा पनि एमबीबीएसभन्दा बाहेक प्यारामेडिकल र प्राविधिक कोर्षहरू (जस्तै– डिप्लोमा इन मेडिकल ल्याब टेक्नोलोजी, रेडियोलोजी, फिजियोथेरापी) को माग बढ्दो छ।

कोभिड–१९ पछि प्रयोगशाला परीक्षणको महत्त्व थप प्रस्ट भएको छ, जसले मेडिकल ल्याब टेक्नोलोजीको क्षेत्रमा अवसर सिर्जना गरेको छ।

रेडियोलोजी कोर्षले एक्स–रे, सीटी स्क्यान र एमआरआईजस्ता जटिल उपकरण सञ्चालन गर्ने सीप प्रदान गर्दछ।

त्यस्तै, फिजियोथेरापीले औषधीबिना नै शारीरिक उपचार विधिबाट समस्या समाधान गर्ने भएकाले नेपालका अस्पताल, पुनःस्थापना केन्द्र र खेलकुद क्लिनिकहरूमा यसको माग उच्च छ।

विश्वव्यापी रूपमा बढ्दो वृद्ध जनसङ्ख्या र जीवनशैलीजन्य रोगका कारण यी पेशाहरू प्रतिष्ठित र उच्च आम्दानीको स्रोत बनेका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, एआईको युगमा पनि मानवीय विशेषज्ञता, नैतिक निर्णय क्षमता र व्यावहारिक सीप माग्ने पेशाहरू सधैं सुरक्षित रहन्छन्।

विद्यार्थीहरूले कोर्ष छनोट गर्दा आफ्नो रुचि, दीर्घकालीन लक्ष्य र आर्थिक क्षमतासँगै त्यो क्षेत्रमा एआईको प्रभावबारे पनि विश्लेषण गर्नुपर्छ।

नेपालमै बसी करियर बनाउन सकिने अवसरहरू हुँदाहुँदै पनि आवश्यक जानकारीको अभाव र अभिभावकहरूमा 'समकक्षता'को पछाडि मात्र दौडने परम्परागत सोचका कारण यस्ता प्राविधिक कोर्षहरू ओझेलमा परेका छन्।

नेपालको शैक्षिक र व्यावसायिक परिदृश्य बदलिँदो छ। परम्परागत विश्वविद्यालय शिक्षाका साथै यस्ता व्यावसायिक प्रमाणपत्र र प्राविधिक कोर्षहरूले युवालाई आत्मनिर्भर बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

एआई जतिसुकै उन्नत भए पनि आकाश, वित्त, स्वास्थ्य र प्राविधिक क्षेत्रका यी पेशाहरूमा दक्ष मानव जनशक्ति सधैं मूल्यवान रहिरहनेछन्।

(आरसी कोइराला, विभिन्न शैक्षिक संस्था सञ्चालन तथा व्यवस्थापनमा १७ वर्षको अनुभव बोकेका व्यक्तित्व हुन्।)