हाम्रो विराटनगरको दुःख र पुनर्निर्माणको आह्वान

कोशी प्रदेशको राजधानी विराटनगर आर्थिक, व्यापारिक तथा शैक्षिक केन्द्रका रूपमा परिचित शहर हो। तर, यतिबेला यो शहर विकास निर्माणभन्दा बढी अव्यवस्था र अस्तव्यस्तताको प्रतीक बन्दै गएको छ।

कुनै समय सफा, व्यवस्थित र सम्भावनायुक्त शहरको रूपमा चिनिएको विराटनगर अहिले जताततै खाल्डाखुल्डी, भत्किएका सडक, धुलो, हिलो र अधुरा योजनाका कारण नागरिकको आलोचनाको केन्द्र बनेको छ।

महानगरभित्रका अधिकांश सडकको अवस्था हेरेर नागरिकले व्यङ्ग्य गर्दै ‘हाम्रो विराटनगर होइन, खाल्डोको शहर’ भन्न थालेका छन्।

विगत केही वर्षदेखि महानगर क्षेत्रमा सडक विस्तार, ढल निर्माण, खानेपानीको पाइप बिछ्याउने तथा अन्य पूर्वाधार निर्माणका काम तीव्र रूपमा सञ्चालन भइरहेका छन्।

विकास निर्माणका काम हुनु सकारात्मक पक्ष हो। तर, योजना कार्यान्वयनमा देखिएको ढिलासुस्ती, कमजोर समन्वय र गैरजिम्मेवारीका कारण नागरिकले सुविधा होइन, सास्ती भोग्नुपरिरहेको अवस्था छ।

सडक खनेर महिनौंसम्म अलपत्र छोड्ने, निर्माण सम्पन्न भएपछि गुणस्तरीय मर्मत नगर्ने र एउटै सडक पटक-पटक भत्काउने प्रवृत्तिले महानगरको स्वरूप नै कुरूप बन्दै गएको छ।

विशेषगरी मुख्य बजार क्षेत्र, विद्यालय आसपास तथा अत्यधिक आवतजावत हुने सडकहरूमा खाल्डाखुल्डीको समस्या गम्भीर देखिन्छ।

यसले गर्दा साना सवारीदेखि ठूला गाडी गुड्न समेत कठिन अवस्था सिर्जना भएको छ।

कतिपय ठाउँमा सामान्य वर्षा हुँदा पनि सडक जलमग्न हुने र खाल्डाखुल्डी नदेखिँदा दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने गरेको छ। पैदलयात्रु, विद्यार्थी, ज्येष्ठ नागरिक तथा बिरामी बोक्ने एम्बुलेन्ससमेत सहज रूपमा सञ्चालन हुन नसक्नु महानगरका लागि लज्जाको विषय बनेको छ।

विराटनगरवासीको गुनासो केवल सडकको अवस्थासँग मात्र सीमित छैन। निर्माण कार्यका कारण उड्ने धुलोले जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्‍याइरहेको छ। स्थानीयका अनुसार दम, एलर्जी तथा श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्याहरू दिनानुदिन बढ्दै गएका छन्।

वर्षायाममा सडक हिलोमय हुँदा व्यापार-व्यवसायसमेत नराम्ररी प्रभावित हुने गरेको छ। ग्राहकको आवतजावत घट्दा साना व्यवसायीहरू मारमा परेका छन्। विकासको नाममा भइरहेको अव्यवस्थाले नागरिकको दैनिक जीवन कष्टकर बन्दै गएको अनुभूति हुन थालेको छ।

समस्या केवल निर्माण कार्यमा मात्र होइन, योजना व्यवस्थापनमा पनि देखिएको छ। एउटै सडक पहिले खानेपानीका लागि खन्ने, त्यसपछि ढलका लागि फेरि भत्काउने र केही समयपछि विद्युत् वा अन्य सेवाका नाममा पुनः खन्ने कुप्रवृत्ति देखिन्छ।

सम्बन्धित निकायहरूबीच समन्वयको अभाव हुँदा सार्वजनिक सम्पत्तिको चरम दुरुपयोग भइरहेको छ। यसले राज्यको बजेट खर्च बढाउने मात्र होइन, नागरिकको धैर्य र विश्वाससमेत कमजोर बनाइरहेको छ।

स्थानीय सरकार गठनपछि नागरिकले महानगरबाट द्रुत विकास, व्यवस्थित सडक र आधुनिक पूर्वाधारको अपेक्षा गरेका थिए। तर, अहिलेको अवस्था हेर्दा योजना बनाउने र कार्यान्वयन गर्ने निकायहरूबीच प्रभावकारी अनुगमन र उत्तरदायित्वको सर्वथा अभाव देखिन्छ।

निर्माण कम्पनीले समयमै काम सम्पन्न नगर्दा पनि कारबाही नहुनु, गुणस्तरमाथि प्रश्न उठ्दा पनि बेवास्ता गरिनु र जनगुनासोप्रति संवेदनशीलता नदेखाइनुले समस्या झन् गम्भीर बनेको छ।

विकास भनेको केवल सडक खन्नु वा संरचना निर्माण गर्नु मात्र होइन। विकासले नागरिकको जीवन सहज, सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउनुपर्छ।

यदि विकासकै नाममा नागरिकले धुलो, हिलो, दुर्घटना र सास्ती मात्र भोग्नुपर्छ भने त्यसलाई वास्तविक विकास भन्न सकिँदैन। योजनाको प्रभावकारिता त्यसले जनजीवनमा ल्याउने सकारात्मक परिवर्तनबाट मापन गरिनुपर्छ।

विराटनगर महानगरलाई प्रदेशको आर्थिक राजधानी मानिन्छ। यहाँ दैनिक हजारौं मानिस व्यापार, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा रोजगारीका लागि आउँछन्।

यस्तो महत्त्वपूर्ण शहरको अस्तव्यस्त अवस्थाले दीर्घकालीन रूपमा शहरको छविमाथि नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। साथै, लगानी, पर्यटन तथा व्यावसायिक वातावरणमा समेत असर पर्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसैले महानगरको व्यवस्थापन केवल स्थानीय मुद्दा मात्र होइन, समग्र क्षेत्रीय विकाससँग जोडिएको विषय पनि हो।

अबको बाटो र समाधान

अब समय केवल समस्या गन्ने होइन, समाधानतर्फ गम्भीर बन्ने हो। यसका लागि महानगर, निर्माण कम्पनी, सम्बन्धित सरकारी निकाय तथा सरोकारवालाहरूबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक छ।

• निर्माण कार्यको स्पष्ट समयसीमा निर्धारण गरिनुपर्छ।

• गुणस्तरीय मर्मत र नियमित अनुगमन हुनुपर्छ।

• जनउत्तरदायी कार्यशैली अपनाउनु आवश्यक छ।

नागरिकलाई सास्ती दिने प्रवृत्तिको अन्त्य गर्दै विकासलाई परिणाममुखी बनाउन जरुरी छ। विराटनगरलाई साच्चिकै आधुनिक, व्यवस्थित र नमूना शहर बनाउने हो भने अब भाषण होइन, काम देखिनुपर्छ। नागरिकले सहज सडक, सुरक्षित यात्रा र व्यवस्थित वातावरण चाहेका छन्। विकासको अनुभूति जनताको दैनिक जीवनमा झल्किनुपर्छ।

अन्यथा, हाम्रो विराटनगर ‘खाल्डोको शहर’ भन्ने जनगुनासो अझ बलियो हुँदै जानेछ। यस्तो चुनौतीपूर्ण अवस्थालाई समयमै व्यवस्थित गर्न सम्बन्धित निकायको ध्यान जाओस्।