जेन जी पुस्ताको बाटो

नव युवापुस्ता (जेन जी) लाई डिजिटल युगको ‘नेटिभ’ अर्थात ’डिजिटल नेटिभ्स’ अर्थात् ‘डिजिटल मूलवासी’ वा ‘डिजिटल युगका आदिवासी’ भन्न सकिन्छ  ।

यसले त्यस्तो पुस्तालाई जनाउँछ जो इन्टरनेट, स्मार्टफोन र अन्य डिजिटल प्रविधिको युगमा जन्मेका र हुर्केका छन्  । उनीहरूका लागि डिजिटल संसार कुनै नौलो कुरा नभई जीवनको एउटा स्वाभाविक हिस्सा बनेको हुन्छ ।जसको जीवनमा प्रविधि र सामाजिक सञ्जालको गहिरो प्रभाव छ । उनीहरूको लक्ष्य केवल पैसा कमाउनु र जागिर खानु मात्र होइन, बरु यसका साथसाथै उनीहरू केही फरक र महत्वपूर्ण कुराहरू खोजिरहेका हुन्छन् ।

व्यक्तिगत वृद्धि र सीप विकास :  उनीहरू आफ्नो सीप र ज्ञानलाई निरन्तर बढाइरहन चाहन्छन् । उनीहरूले पारंपरिक शिक्षाभन्दा अनलाइन कोर्स, वर्कशप वा स्वयं–अध्ययनलाई बढी प्राथमिकता दिन्छन् ।
मुख्य लक्ष्यहरू :

•  आर्थिक स्वतन्त्रता : जेनेरेशन जी (जी पुस्ता)  पैसा कमाउन चाहन्छन्, तर यसलाई उनीहरूले आफ्नो स्वतन्त्रताको माध्यम मान्छन् । उनीहरू ’१० देखि ५’ को जागिर भन्दा पनि आफ्नै व्यवसाय  सुरु गर्ने, फ्रिल्यान्सिङ गर्ने वा विभिन्न स्रोतबाट आम्दानी गर्ने बाटो खोज्छन् । यसले उनीहरूलाई काम र जीवनबीच सन्तुलन मिलाउन मद्दत गर्छ ।
•  उद्देश्यपूर्ण काम : यो पुस्ताका युवाहरूले पैसाका लागि मात्र काम गर्दैनन्, बरु उनीहरू यस्तो काम गर्न चाहन्छन्, जसको केही अर्थपूर्ण उद्देश्य  होस् । उनीहरूले आफूलाई सामाजिक, वातावरणीय वा कुनै अन्य महŒवपूर्ण मुद्दामा योगदान दिन सक्ने काम मन पराउँछन् ।

• मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता :  जेनेरेशन जेड ले आफ्नो मानसिक स्वास्थ्य लाई धेरै महत्त्व दिन्छन् । उनीहरू कामको तनाव र अत्यधिक दबाबबाट मुक्त हुन चाहन्छन् । यसैले उनीहरू आफ्नो जीवनमा सन्तुलन र शान्तिको खोजीमा हुन्छन् ।
• राजनीतिमा पुस्ता (जेनेरेशन) को भूमिका
• जेनेरेशन जी  ( विसं २०५४ देखि २०६९ सम्म जन्मेको पुस्ता) का लागि राजनीति भनेको केवल मतदान गर्नु मात्र होइन, बरु यो सामाजिक परिवर्तन र आफ्ना विचारलाई डिजिटल माध्यमबाट सशक्त रूपमा प्रस्तुत गर्ने एउटा माध्यम पनि हो । उनीहरूले राजनीतिमा परम्परागत शैलीलाई चुनौती दिंदै नया“ तरिकाले संलग्नता देखाएका छन् ।

जेनेरेसन जेड (जेनजी) का राजनीतिक संलग्नताका मुख्य विशेषताहरू 

•     डिजिटल सक्रियता र जागरूकता : जेनजीले राजनीतिक मुद्दामा कुरा गर्न र आफ्ना विचारहरू फैलाउनका लागि सामाजिक सञ्जालको व्यापक प्रयोग गर्छन् । उनीहरू ट्विटर, इन्स्टाग्राम, टिकटक, युट्युव जस्ता प्लेटफर्ममा राजनीतिक बहसमा भाग लिन्छन् । उनीहरूले परम्परागत समाचार स्रोतभन्दा पनि डिजिटल प्लेटफर्मबाट जानकारी लिने र अरूलाई पनि शिक्षित गर्ने काम गर्छन् । यसले गर्दा राजनीतिक सन्देश छिटो र व्यापक रूपमा फैलिन सकेको छ ।

•  सामाजिक न्यायका मुद्दामा केन्द्रित : यो पुस्ताले सामाजिक न्याय, समानता, वातावरण संरक्षण, मानसिक स्वास्थ्य र लैंगिक पहिचान जस्ता मुद्दाहरूलाई राजनीतिका केन्द्रमा ल्याएका छन् । उनीहरूले यी मुद्दाहरूमा आफ्नो आवाज उठाएर राजनीतिक दलहरूलाई यी विषयमा ध्यान दिन बाध्य पारेका छन् ।

•   मतदाताको रूपमा प्रभाव :  जेनजी को ठूलो संख्याले उनीहरूलाई एक महŒवपूर्ण  बनाएको छ । उनीहरूले आफ्नो मतदानको अधिकार प्रयोग गरेर चुनावको परिणाममा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छन् । उनीहरू व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा पनि सामूहिक हित र सामाजिक परिवर्तनलाई प्राथमिकता दिन्छन् ।
•     पारदर्शिताको माग :  जेनजीले नेताहरू र राजनीतिक दलहरूबाट पारदर्शिता र जवाफदेहीताको माग गर्छन् । उनीहरू नेताहरूको बोली र व्यवहारमा इमानदारी खोज्छन् र भ्रष्टाचार तथा बेइमानीको कडा विरोध गर्छन् ।

  अपरम्परागत राजनीतिक आन्दोलन  : यो पुस्ता परम्परागत राजनीतिक दलका संरचनामा मात्र सीमित छैनन् । उनीहरूले सडक आन्दोलन, अनलाइन अभियान र सामाजिक सञ्जालमा ’ह्यासट्याग आन्दोलन’ जस्ता फरक तरिकाले आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्छन् ।

जेनजीमाथि प्रभाव पार्ने कारणहरू
जेनजी  पुस्ताको सोच र लक्ष्यमा धेरै कारणहरूले प्रभाव पारेका छन् । तीमध्ये केही प्रमुख कारणहरू यस्ता छन् 
–डिजिटल क्रान्ति र सामाजिक सञ्जाल  :  जेनजीले सानैदेखि मोबाइल फोन, इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जाल  जस्तै टिकटक, इन्स्टाग्राम, युट्युवको प्रयोग गरेका छन् ।
यी प्लेटफर्महरूले उनीहरूलाई नया“ विचार, विश्वव्यापी ट्रेन्ड र विभिन्न अवसरहरूस“ग जोडेका छन् । यसले गर्दा उनीहरूमा सृजनात्मकता  र नया“–नया“ कुरा सिक्ने उत्सुकता बढेको छ ।

–आर्थिक अनिश्चितता र विश्वव्यापी घटनाक्रम : यो पुस्ताले सन् २००८ को आर्थिक मन्दी र कोभिड–१९ महामारी जस्ता ठूला घटनाहरू आफ्नै आँखाले देखेको छ ।
यी घटनाले गर्दा उनीहरूमा जागिरको सुरक्षा र स्थिर जीवनशैलीप्रतिको विश्वास घटेको छ । यसले गर्दा उनीहरू जोखिम लिन र आफ्नै बाटो बनाउन प्रेरित भएका छन् ।

–बदलिंदो सामाजिक चेतना : जेनजी वातावरणीय परिवर्तन, सामाजिक न्याय, र समानता जस्ता मुद्दाहरूप्रति धेरै सचेत छन् ।
उनीहरू आफ्नो व्यक्तिगत र व्यावसायिक जीवनमा यी मूल्यमान्यतालाई समावेश गर्न चाहन्छन् । यसैले उनीहरूले यस्ता कम्पनी र संस्थाहरूलाई समर्थन गर्छन्, जसको सामाजिक उत्तरदायित्व राम्रो हुन्छ ।

–मानसिक स्वास्थ्यको महत्त्व : पछिल्लो समय मानसिक स्वास्थ्यबारे खुलेर कुरा हुन थालेको छ । जेनेरेशन जेडले यो विषयलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ र उनीहरू आफ्नो कामको वातावरण र व्यक्तिगत जीवनमा सन्तुलन कायम गर्न चाहन्छन् । यसले गर्दा उनीहरूले जागिर छनोट गर्दा कामको दबाब र कार्यस्थलको वातावरणलाई पनि ध्यान दिन्छन् ।

–जेनजी पुस्ताका चुनौतीहरू
राजनीतिमा जेनजीको भूमिका सकारात्मक भए पनि केही चुनौतीहरू पनि छन् । सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका गलत सूचना र ’फेक न्यूज’ ले उनीहरूलाई भ्रमित पार्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा उनीहरूलाई सही र गलत छुट्याउन गाह्रो हुन सक्छ । साथै, सामाजिक सञ्जालमा गरिने टिप्पणीहरूलाई सतही वा ‘क्लिक्टिभिजम’  को आरोप पनि लाग्न सक्छ, जहा“ वास्तविक कार्यभन्दा डिजिटल संलग्नतामा बढी जोड दिइन्छ ।

अन्त्यमा, जेनजी पुस्ताको सोच र लक्ष्य परम्परागत पुस्ता भन्दा फरक छ । उनीहरू केवल आर्थिक सफलता मात्र खोज्दैनन्, बरु एक अर्थपूर्ण, सन्तुलित र प्रभावकारी जीवन जिउन चाहन्छन् ।
जेनजीले राजनीतिलाई ‘पार्टीको राजनीति’ भन्दा बढी ’विचारको राजनीति’ को रूपमा लिएको देखिन्छ  । उनीहरूले राजनीतिलाई आफ्नो दैनिक जीवन र मूल्य–मान्यतासँग जोडेर हेर्छन्  । जेनजी पुस्ताको बाटोले भविष्यमा राजनीतिको दिशा नै बदल्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ  ।