आदर्शको महाअभियान : दुर्व्यसनमुक्त समाज निर्माणको संकल्प

विराटनगरको सामाजिक इतिहासमा एक विशिष्ट पहिचान बोकेको ‘आदर्श  निर्माण  मन्दिर ’ संस्थाको हालै सम्पन्न एक कार्यक्रमले समाजमा गहिरो र अर्थपूर्ण सन्देश प्रवाह गरेको छ । आजभन्दा लगभग पाँच दशकअघि, विसं २०३२ सालमा स्थापित यो संस्थाले आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै समाज सुधारको ‘आदर्श’ बाटो पहिल्याउँदै आएको छ । यस संस्थाको मुख्य ध्येय दुव्र्यसनमुक्त समाज निर्माण रहेको छ, जुन वर्तमान समयको युवा पुस्ता र समग्र राष्ट्रका लागि अत्यन्तै सान्दर्भिक र अपरिहार्य विषय हो ।

गौरवशाली इतिहास र पवित्र उद्देश्य
कुनै पनि संस्थाको सफलताको जग त्यसका संस्थापकहरूको दूरदर्शिता र अटल संकल्पमा निर्भर हुन्छ । आदर्श संस्थाको हकमा पनि यही कुरा लागू हुन्छ । संस्थाका संस्थापक अध्यक्ष लक्ष्मण नेवटिया र उहाँका सहकर्मीहरूको अथक प्रयासले सो संस्थाले आज यो उचाइ प्राप्त गरेको छ । यसैगरी, संस्थाको नेतृत्वलाई नयाँ ऊर्जा र दिशा दिने क्रममा शिवरतन शर्मा जोशी नवनिर्वाचित अध्यक्षको रूपमा आउनुभएको छ । नेतृत्व परिवर्तनले संस्थाको महान् अभियानलाई अझ दु्रत गतिमा अगाडि बढाउने विश्वास गरिएको छ ।

संस्थाको नाम ‘आदर्श’ आफैंमा एउटा प्रतीक हो । यसले समाजलाई एउटा उत्तम जीवनशैली र सकारात्मक पथ देखाउने सङ्केत गर्छ । झन् संस्थाले आफ्नो नाममा ‘मन्दिर’ पनि जोडेको छ, जसले यसको उद्देश्यलाई थप पवित्र र धार्मिक आयाम दिएको छ । मन्दिर शान्ति, शुद्धि र आध्यात्मिकताको केन्द्र हो ।

नशा (दुर्व्यसन) मुक्तिको अभियानलाई मन्दिरसँग जोड्दा, यो केवल एउटा सामाजिक सुधारको काम नभएर, आत्मिक उत्थान र नैतिक जिम्मेवारीको रूपमा स्थापित भएको छ । यसले संस्थाको कामलाई एक पवित्र उद्देश्यको स्वरूप दिएको छ ।
 

युवा पुस्तामा दुर्व्यसनमुक्तिको आह्वान
शनिबार विराटनगरमा आदर्श निर्माण मन्दिरका अध्यक्ष शिवरतन शर्मा जोशीको पदस्थापना कार्यक्रमस्थलको वरपर राखिएका ओजस्वी नारा र युक्तिहरूले वर्तमान समाजको मूल चुनौतीलाई स्पष्ट रूपमा उजागर गरेको थियो । युवा पुस्तालाई दुव्र्यसनको दलदलबाट बाहिर निकाल्नु आजको सबैभन्दा ठूलो सामाजिक दायित्व हो ।

नशाले व्यक्तिलाई मात्र होइन, परिवार, समाज र राष्ट्रलाई नै खोक्रो बनाउँदै लैजान्छ । पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्राडा बिजु थपलिया, अग्रज शुरेशराज शर्मा, फूलकुमार लालवानी, बेनीगोपाल मुन्दडालगायतको उपस्थितिले  दुर्व्यसनमुक्ति अभियानलाई अझ ओजिलो बनाइरहेको आभास मिलेको गायक श्यामकृष्ण बाँस्कोटालगायतको मौन प्रतिक्रियाले झल्किरहेको थियो  । 

सचेतना र शिक्षा : संस्थाको अभियानको मूल मन्त्र नै सचेतना फैलाउनु हो । दुव्र्यसनका शारीरिक, मानसिक, पारिवारिक र सामाजिक दुष्परिणामबारे युवाहरूलाई गहिरो रूपमा बुझाउनु आवश्यक छ ।
सकारात्मक विकल्प : युवाहरूलाई खेलकुद, कला, साहित्य र रचनात्मक गतिविधिहरूमा संलग्न गराएर उनीहरूको ऊर्जालाई सही दिशा दिन सकिन्छ ।

पारिवारिक र सामाजिक सहयोग   : दुर्व्यसनमा फसेका व्यक्तिहरूलाई घृणा होइन, करुणा र सहयोगको खाँचो हुन्छ। संस्थाले यस्ता व्यक्तिहरूलाई पुनर्स्थापना र सामाजिकीकरणमा सहयोग पु-याउनु पर्छ ।
यी नाराहरूले आदर्श संस्थाको गहन उद्देश्यलाई मूर्त रूप दिएका छन्,  ‘नशा त्यागेर, जीवन रोजौं’ ,  ‘दुर्व्यसनको अन्त्य, उज्ज्वल भविष्यको गन्तव्य’, ‘सनातन धर्मको सार र खानपानको शुद्धता ।’

कार्यक्रममा कोशी प्रदेशका पूर्व स्वास्थ्य मन्त्री जयराम यादवले व्यक्त गर्नुभएको विचारहरूले नशा मुक्तिको अभियानलाई अझै गहन र दार्शनिक तहमा पु-याएको थियो ।

उहाँको मन्तव्यको सार थियो कि सनातन हिन्दू धर्मको मूल मन्त्र केवल पूजा–पाठ वा कर्मकाण्डमा सीमित छैन, यसले शुद्ध आचरण र सन्तुलित खानपानमा पनि जोड दिन्छ ।  उहाँले चिन्ता व्यक्त गर्नुभयो कि पछिल्लो समयमा केही समुदायका मानिसहरूले सनातन धर्मले सिकाएको जीवनशैलीको शुद्धतालाई बिर्सँदै गएका छन् ।

धर्म र स्वास्थ्यको सम्बन्ध : सनातन धर्मले सधैं सात्विक आहार र संयमित जीवनलाई प्राथमिकता दिएको छ । रक्सी, सुर्तीजन्य पदार्थ तथा मादक वस्तुहरूको सेवनले केवल स्वास्थ्यलाई मात्र होइन, मन, बुद्धि र आत्मालाई समेत दूषित तुल्याउँछ ।

खानपानमा लापरबाही : मन्त्री यादवको भनाइले आजको समाजमा भइरहेको अनावश्यक खानपान र लापरबाहीतर्फ सङ्केत गरेको छ । शुद्ध खानपानले नै शुद्ध विचार र कार्यको जन्म दिन्छ । जब व्यक्ति आफ्नो शरीर र मनको शुद्धतामा लापरवाह बन्छ, तब ऊ सजिलै दुर्व्यसनको सिकार हुन पुग्छ ।

नैतिक पतनको कारण : उहाँको विचारमा, नशाले गर्दा मानिसहरू नैतिक पतनतर्फ अग्रसर हुन्छन् र धर्मले दिएका मर्यादा र अनुशासन भङ्ग गर्छन् । त्यसैले, नशा मुक्तिको अभियान धर्मको मूल भावनाको पुनस्र्थापना पनि हो ।
 निष्कर्षमा आदर्श र अनुकरणीय समाज

आदर्श संस्थाको यो कार्यक्रम केवल एक सभा मात्र थिएन, यो विराटनगरको सामाजिक जागरणको एउटा महत्त्वपूर्ण कडी थियो । वि.सं. २०३२ सालमा रोपिएको समाज सुधारको यो बिरुवा आज एउटा विशाल वृक्षको रूपमा फैलंदै गएको छ, जसले नया“ पुस्तालाई शीतलता र सही मार्गदर्शन प्रदान गरिरहेको छ ।

संस्थापक अध्यक्ष लक्ष्मण नेवटियाको दूरदर्शिता, नवनिर्वाचित अध्यक्ष शिवरतन जोशीको नेतृत्व र पूर्व स्वास्थ्य मन्त्री जयराम यादवको वैचारिक समर्थनले यो अभियानलाई समुदाय–आधारित, ऐतिहासिक र धार्मिक बल प्रदान गरेको छ ।
नशा मुक्तिको यो अभियान केवल एक सामाजिक संस्थाको प्रयास मात्र होइन, यो समग्र समाजको दायित्व हो ।

युवाहरूलाई दुर्व्यसनमुक्त बनाउन, सनातन धर्मको शुद्धताको मर्मलाई पुनर्जीवित गर्न र एक आदर्श समाज निर्माण गर्नका लागि आदर्श निर्माण  मन्दिर संस्थाले गरिरहेको यो प्रयास साँच्चै अनुकरणीय छ ।

यो अभियान तब मात्र सफल हुन्छ, जब प्रत्येक नागरिकले यसलाई आफ्नो व्यक्तिगत संकल्प बनाउँछन् । विराटनगरको यो आदर्श अभियानले सम्पूर्ण राष्ट्रका लागि एउटा ज्वलन्त उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ । नव निर्वाचित शिवरतन जोशीको उर्जाशील टोलीले समाजमा